Home Historia rodziny Drzewo Pamiątki Ciekawostki Początki Nazwisko Abwanderung Linki Kontakt
Korzenie i historia nazwiska

W przypadku mojej rodziny etymologia nazwiska wywodzi się od nazwiska Kren(t)z, która to pisownia była powszechnie stosowana u moich przodków aż do początku XIX wieku. Dopiero około lat 20-tych XIX wieku zauważalna jest stopniowa zmiana pisowni z Kren(t)z na Kran(t)z, której przyczynę do dziś nie poznałem. Jest to o tyle ważne, iż pochodzenie słowa Kren(t)z jest zgoła inne niż słowa Kran(t)z. Aby więc poznać historię mojego nazwiska trzeba poznać znaczenie i pochodzenie słowa Kren(t)z. Pochodzenie nazwiska Kren(t)z przyjmuje się wg. fachowej literatury od:

Podczas gdy teza mówiąca o możliwości pochodzenia nazwiska Krentz od miejscowości Kreinitz lub Krensitz jest trudna do udowodnienia z powodu braku występowania podobnie brzmiących nazwisk, to w przypadku miejscowości Grentz łatwo o niezbite dowody. Zu mhd. greniz(e) st. F. 'Grenze', einer Entlehnung des 13. Jhs. aus poln. granica und tschech. hranice 'Grenzstein, Grenze'. Die meist erst neuzeitliche Benennung erfolgt nach der Lage an den Gemarkungs- oder Ortsgrenzen. Dem Beleg von ca. 1550 aus Langgöns kann deshalb (wegen der Flexion) auch der FN Krenz zu Grunde liegen. Bei Krenz z.B. gibt es keinerlei zwingende Gründe, primär von den sächsischen Ortsnamen Kreinitz oder Krensitz auszugehen. Der Familienname Krenz ist relativ stark verbreitet, vor allem in Nordrhein-Westfalen, Niedersachsen und Brandenburg, aber auch nördlich und südlich davon. Nie małą rolę przy zmianie pisowni Grentz - Krentz grały tutaj różnice w wymowie podyktowane językowymi osobliwościami występujących na terenie dzisiejszej Polski niemieckich dialektów. Ein Lehrer, ein geborner Sachse, diktierte uns in der geographischen Stunde etwas und sagte: Nun schreibt, Ginder (Kinder): Krensen und Krese. Herr Magister, wandte ich mich an ihn, ich weiss nicht, was Krensen und Krese ist. - Je nun, das Land stösst doch nach allen Seiten an ein andres, und da ist die Krense. - Auch die Grenze! - Und es ist doch entweder klein oder gross und das ist seine Krese. - Auch die Grösse! Wiele więc wskazuje na to, że historia mojego nazwiska na przełomie wieków była następująca:

Sięga ona końca XIV wieku. W roku 1375 Peter Grentz był rajcą w Königsberg (Neumark), natomiast niejaki Jacobi Grentz w roku 1412 rezygnuje z probostwa w Röpersdorf bei Prenzlau. W roku 1392 napotykamy nazwisko Grentz (Grencz) w miejscowościach: Kaackstedt, Kerkow, Welsow bei Angermunde (Uckermark) oraz w Bärwalde i Zellin (Neumark). Hans Grencz, parobek z Kaackstedt, wymieniony jest w roku 1392 jako towarzysz Peter Gossaw, z którym należał do ruchu kacerskiego zwanym Waldenser. W tym okresie nazwisko Grentz kojarzone jest tylko z ruchem waldensów. Najbardziej znanym z nich jest Johannes Grentz z Zellin, który po latach działalności został ujęty i wytoczonu mu proces. Jako młody chłopiec (w połowie lutego 1458r.) przez ojca powierzony Matthäus Hagen do nauki pisania i czytania spędził z nim rok w Böhmen (Czechy). Od tej pory towarzyszył mu jako ministrant w trakcie nauczania i nabożeństw. Wsie, które odwiedzili, to m.in. Gräfendorf, Grüneberg, Klein- und Groß-Wubiser, Clemzow, Bärwalde, Dürren-Selchow, Zehden i Zellin - znane "neumärkische Ketzerdörfer".

Na przełomie XIII/XIV w. Waldenser przenikali przez Odrę najpierw do ziemi chojeńskiej, gdzie powstało wielkie skupisko kacerzy - 14 wiosek. Głównym miastem ich działalności w Brandenburgii było Angermünde znane jako "Ketzer-Angermünde". Pierwsze prześladowanie w tym mieście odbyło się w roku 1336. Wtedy to 14 kobiet i mężczyzn zostało spalonych na stosie. W latach 1392 - 1394 doszło w Szczecinie do największej inkwizycji przeciwko waldensom. Około 450 członków sekty z Pomorza, Uckermark i Nowej Marchii zostało oskarżonych. Ich kaznodzieją był Matthäus Hagen, krawiec z zawodu. Wydarzenia z roku 1458 miały również tragiczne zakończenie. Ponieważ Matthäus Hagen odmówił nawrócenia się został 27 kwietnia przed Berliner Marienkirche spalony na stosie. Jego trzej uczniowie, którzy także chcieli zostać kaznodziejami, m.in. Johann Grentz, wyparli się swojej wiary i przeżyli.

W roku 1483 w szeregach wyznawców pojawiają się Peter i Johann Grensingk. Nie znamy dokładnych faktów z ich działalności w ruchu waldensów. Johann, który został schwytany, musiał 19 marca 1483 roku pod przysięgą odstąpić od swojej wiary. Pochodził on z Königsberg. Poręczenie otrzymał m.in. od Peter Grensingk, który pochodził z Gross Wubiser. Pisownia nazwiska nastręcza pewnych wątpliwości, czy należeli oni do rodziny Grentz, czy też do rodziny Grensingk, która pochodziła z Sachsen. W połowie XVI wieku ruch zakończył swoją działalność. Wiele rodzin wyemigrowało do Czech, gdzie znalazły bardziej sprzyjający klimat do wyznawania swojej wiary. Także o rodzinie Grentz w ruchu kacerskim brak informacji. Pierwszy przedstawiciel tej rodziny o imieniu Bartholomaeus pojawia się w roku 1580 w Rostock jako student urodzony w Pyritz. Kolejny ślad nazwiska jest ponownie w Königsberg w roku 1582 (ur. 25.04. Ursula Grentzen, rodzice Peter und Ursula Rietzman). Tam występuje ono pod wieloma postaciami: Grentz, Gren(t)zen, Gren(t)ze, Gren(t)zke, Gräntze. Dodatkowo napotykamy w roku 1599 nazwisko Grenze w Bärwalde i Grenzke w Reppen, oraz w roku 1608 w Bernickow skrybe Grentze.

Dopiero w księdze ławniczej miasta Człopy "Schlopper Schöffenbuch" znajdujemy w roku 1588 na terenie dzisiejszej Polski najstarszy udokumentowany ślad rodziny Krentz(en). Die Helfte der Salmischen Hufe auch neben Jürgen Krentzen gelegen. Gleichffals auch die Helfte der Hufen nach Tütz werdt gelegen zwischen Kreueth und Krentzen.

Z Człopy (Schloppe) zauważalne jest stopniowe rozprzestrzenianie się nazwiska Kren(t)z na cały Powiat Notecki: - można więc przyjąć, że Człopa jest kolebką tego nazwiska w Wielkopolsce i na Pomorzu. Biorąc jednak pod uwagę motywy migracji niemieckich osadników w połowie XVI wieku, ich pochodzenie oraz walory językowe (pommersch Platt) jest raczej pewne, że nazwisko Kren(t)z jest znacznie starsze i może pochodzić np. od nazwiska Grentz, które było zadomowione w Nowej Marchii.

Dowodem na to może być rodzina Krentz, którą spotykamy w XVII wieku w Powiecie Wałeckim:. Peter Krentz, kowal z Brandenburgii, który osiedla się na podstawie zawartego kontraktu w Jeziorkach (Schulzendorf), jest pierwszym na tych terenach. Historia jego nazwiska jest dziś trudna do ustalenia. Nie wykluczone jednak, że Jürgen z Człopy i Peter z Jeziorek mają wspólne korzenie rodzinne. Peter Krentz, Schmied in Schulzendorf (bei Tutz), kam aus Brandenburg hier bewohnte er das Pfarrhaus und hatte nach dem Kontrakt eine Pfarrhufe, die Scheune, Ställe, alles was dazu gehört und 4 Gärten und war verheiratet mit Anna Westfahlin aus Riege. Ciekawostką są imiona nadawane nowonarodzonym członkom rodzin Krentz w Powiatach Noteckim i Wałeckim. Najbardziej popularne w Powiecie Noteckim są w kolejności: Andreas, Hans, Martin, Michael oraz Christian, natomiast w Powiecie Wałeckim są: Johann, Michael, Martin, Christian i Anton. W Powiecie Noteckim występują także imiona, których brak w Powiecie Wałeckim: Daniel, Adam, Georg oraz Eva i Engel, natomiast dla Ziemi Wałeckiej charakterystyczne są imiona: Casper, Joseph, Stanislaus, Stefan oraz Marianna, Susanne, Helene i Rosalia.

W połowie XVIII wieku nasila się osadnictwo olęderskie na terenach Wielkopolski. Około roku 1785 w opuszczonej osadzie Kujawki w okolicach Trzemeszna osiedla się 5 rodzin na prawie holenderskim (olędrzy). Trzy rodziny noszą nazwisko Krentz, jedna z nich będzie moją bezpośrednią linią. Stopień pokrewieństwa między nimi nie udało mi się ustalić. Genealogię mojej rodziny przedstawia załączone drzewo genealogiczne Genealogia Krentz w Wielkopolsce [xls]. Około roku 1800 nazwisko Kren(t)z występuje w okolicach Trzemeszna tak licznie, że należy przyjąć, iż wiele rodziny o tym nazwisku pochodzących z Powiatu Noteckiego zapoczątkowało nowe linie na tym terenie.

W tej formie nazwisko Kren(t)z oraz jego spolszczone odmiany Krenc i Kręc w mojej rodzinie przetrwało do lat 20-tych XIX wieku. Od tego czasu zauważalna jest stopniowa lecz systematyczna zmiana pisowni na Krantz. Motywy tej zmiany są mi nieznane. Dotyczyła jednak ona wielu rodzin Kren(t)z zamieszkałych w tym czasie w Wielkopolsce. Jednak cześć z nich, a w szczególności te, które do końca XIX wieku zachowały swoje niemieckie korzenie i protestancką wiarę, zachowały także nazwisko w pierwotnej formie. Dlatego znamienny jest w drugiej połowie XIX wieku podział: Krenz - parafie ewangelickie, Kranz - parafie katolickie. W Polsce największa koncentracja nazwiska Krenz jest w północnej części Wielkopolski, czyli na terenie Powiatu Noteckiego. Mocne zagęszczenie w południowo-środkowiej części woj. wielkopolskiego potwierdzją ruchy migracyjne z terenów nadnoteckich w głąb Polski.

TOP
Rozpowszechnienie i warianty nazwiska
krec krenc krentz krenz alle
anfang
TOP